Nasze prawa -wspólne sprawy 2026
Projekt pn: "NASZE PRAWA-WSPÓLNE SPRAWY 2026" to kolejna edycja działań edukacji prawnej, a tym razem również psychoogicznej naszego Stowarzyszenia prowadzonych w ramach większego projektu - SPLOT Wartości 2.0 finansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu CERV (Citizens, Equality, Rights and Values). Poprzednia edycja odbyła sie w 2025r. więcej informacji znajdziesz tutaj: Nasze prawa-wspólne sprawy.
O CZYM?
o prawach i obowiązkach człowieka, ucznia, Europejczyka
o Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej
o wartościach, które są reprezentowane przez prawo europejskie
warsztaty prawno-psychologiczne nt. prawa i wartości UE dla uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych
warsztaty prawne dla przedstawicieli NGO
1 film poradniczo edukacyjny
5 artykułów prawnych nt. bieżących spraw UE, jej instytucji i prawa,promocję projektu w mediach społecznościowych lokalnych i regionalnych (TVP Lublin)
podniesienia wśród uczniów i przedstawicieli NGO wiedzy nt. najistotniejszych dla każdego człowieka wartości i praw Unii Europejskiejupowszechnienia wiedzy nt. Unii Europejskiej WARSZTATY PRAWNE i PSYCHOLOGICZNE
Szkoły Podstawowe nr 1, 2 i 3 w Hrubieszowie
W maju 2026 roku przeprowadziliśmy wiosenny cykl warsztatów składających się z elementu psychologicznego i prawnego w ramach projektu: "NASZE PRAWA-WSPÓLNE SPRAWY 2026" 17 klas VI-VIII 399 uczniów w tym: 213 K , 186 M, 0 N 268 uczniów podniosło swoją wiedzę prawną i psychologiczną, 14 nauczycieli wzięło udział w wywiadach powarsztatowch Podstawowe instytucje Unii Europejskiej
Unia Europejska wydaje się skomplikowaną strukturą z licznymi procedurami. Z całą pewnością wymaga uelastycznienia i aktualizacji.
W praktyce jednak najważniejsze organy Unii Europejskiej mają jasno określone role, podobnie, jak to jest w krajach członkowskich.
Prawo unijne tworzą wspólnie: Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej.
Parlament Europejski reprezentuje obywateli Unii Europejskiej – podobnie jak parlamenty krajowe. Składa się z 720 europosłów, z czego 53 jest z Polski. Posłowie wybierani są w wyborach powszechnych na 5 letnie kadencje. Możesz głosować na kandydatów z kraju, w którym aktualnie mieszkasz (nawet jeśli nie jesteś jego obywatelem), na takich samych zasadach jak obywatele tego państwa. Aby zagłosować w kraju zamieszkania (innym niż Polska), często trzeba się wcześniej zarejestrować w miejscowym spisie wyborców. Natomiast, jeżeli obywatel Polski, mieszający za granicą chce zagłosować na polskiego kandydata musi to zrobić w obwodzie utworzonym w polskich konsulatach lub ambasadach. Parlament Europejski składa się z 8 grup politycznych – partii. Grupę polityczną może utworzyć grupa co najmniej 23 eurodeputowanych.
Rada Unii Europejskiej reprezentuje rządy państw członkowskich. W jej skład wchodzą odpowiedni ministrowie z każdego kraju UE (np. ministrowie finansów, spraw zagranicznych, rolnictwa). Rolą jest uchwalanie prawa UE, koordynacja polityki gospodarczej i zatwierdzanie budżetu.
Organem politycznym - wyznaczającym główne kierunki rozwoju Unii i decyduje o strategicznych priorytetach jest Rada Europejska (nie jest to to samo co Rada Unii Europejskiej). Nie ma uprawnień prawotwórczych. W jej skład wchodzą Prezydenci lub premierzy państw członkowskich oraz przewodniczący Rady Europejskiej i przewodniczący Komisji Europejskiej. Tutaj ustalenia są na najwyższych szczeblach państw członkowskich. Siedzibą Rady jest Bruksela.
Szczególną rolę pełni Komisja Europejska. Liczy 27 komisarzy po jednym z każdego kraju członkowskiego. To ona przygotowuje projekty nowych przepisów, nadzoruje przestrzeganie prawa unijnego i zarządza budżetem UE. Jej funkcja jest taka jak „rządu” w prawie krajowym.
Nad prawidłowym stosowaniem prawa czuwa Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Liczy 27 sędziów po jednym z każdego kraju. Jego zadaniem jest rozstrzyganie sporów dotyczących interpretacji prawa UE oraz dbanie o jednolite stosowanie przepisów we wszystkich państwach członkowskich. Wyroki tego sądu są wiążące i mogą mieć istotnie znaczenie dla praw poszczególnych obywateli np. wyroki dotyczące spraw „frankowych”.
Z kolei Europejski Bank Centralny odpowiada za politykę monetarną strefy euro i stabilność wspólnej waluty.
Jednym z młodszych organów Unii Europejskiej jest Prokuratur Europejski, który ściga przestępstwa przeciwko interesom finansowym Unii Europejskiej. W skład organu wchodzi 24 prokuratorów z państw członkowskich. Organu tego nie przyjęły: Węgry, Irlandia i Dania.
Unia Europejska nie ma wspólnej armii, ale państwa członkowskie współpracują w dziedzinie ochrony granic przez agencję Frontex i system EES (Entry-Exit System). Od kwietnia 2026r. nastąpiła automatyzacja kontroli wjazdu/wyjazdu osób spoza UE, co ma zwiększać bezpieczeństwo i uszczelnienie granic - paszporty nie są już stemplowane w sposób tradycyjny, a wjazdy i wyjazdy są cyfrowo rejestrowane.
Petycja w prawie europejskim
Jednym z mniej znanych, ale bardzo ważnym prawem mieszkańców Unii Europejskiej jest możliwość składania petycji do Parlamentu Europejskiego.
Takie narzędzie występuje również w polskim prawie i ma rangę prawa konstytucyjnego. Przedmiotem petycji jest żądanie określonego działania, w szczególności: zmiany przepisów prawa, podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej podmiotu wnoszącego petycję, życia zbiorowego lub wartości wymagających szczególnej ochrony w imię dobra wspólnego, mieszczących się w zakresie zadań i kompetencji adresata petycji.
Europejska petycja pozwala mieszkańcom Unii Europejskiej zwrócić uwagę instytucji unijnych na problemy związane ze stosowaniem prawa europejskiego. Może zawierać wniosek, skargę lub komentarz dotyczący stosowania wspólnotowego prawa, lub też wezwanie Parlamentu Europejskiego do przyjęcia stanowiska w danej sprawie. Petycja umożliwia zwrócenie uwagi na naruszenia praw obywateli Unii Europejskiej przez państwo członkowskie, władze lokalne lub instytucję. W takim ujęciu jest to możliwość ochrony przed nieprawidłowościami, jakie mogą pojawiać się w prawach krajowych, przy czym musi to dotyczyć problemu szerszego, możliwego do zaistnienia u większej grupy osób. Oczywiście zawsze będzie to dotyczyło określonej sprawy, ujawnionej w konkretnym przypadku, ale nieprawidłowość musi mieć taki charakter, że może wystąpić w wielu a nawet w nieokreślonej liczbie przypadków. Petycja może być złożona przez jedną, albo więcej osób (podmiotów).
Petycję może złożyć:
- obywatel Unii Europejskiej – osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego, a także
-osoby mieszkające lub
-podmiot – osoba prawna (spółka, przedsiębiorca, stowarzyszenie, fundacja) mająca siedzibę swojej działalności (adres swoich organów zarządzających) na terenie Unii Europejskiej. Co istotne, nie trzeba być prawnikiem, ani posiadać specjalistycznej wiedzy prawnej. Wystarczy, w miarę szczegółowo, opisać problem oraz wskazać, w jaki sposób sprawa dotyczy prawa unijnego.
W praktyce, najczęściej petycje mogą dotyczyć:
- ochrony środowiska (np. jakości powietrza, gospodarki odpadami, ochrony przyrody),
- praw konsumentów,
- praw podstawowych,
- swobody przemieszczania się,
- dyskryminacji czy
- nieprawidłowego działania administracji publicznej.
Petycja może zostać uznana za niedopuszczalną, jeżeli dotyczy sprawy prywatnej, nie ma związku z prawem unijnym, lub jeśli są to kwestie, które powinny być rozstrzygane przez sądy krajowe.
Petycję można złożyć albo elektronicznie przez Portal Petycji Parlamentu Europejskiego, albo pocztą tradycyjną.
Wymogi formalne petycji:
- musi zawierać nazwisko, obywatelstwo i adres zamieszkania (dla osób fizycznych) lub nazwę i siedzibę (dla organizacji),
- może być napisana w dowolnym języku urzędowym Unii Europejskiej,
- musi być podpisana.
Tak złożona petycja trafia do Komisji Petycji (PETI). Komisja ta składa się z 35 członków. Jej aktualnym przewodniczącym jest Bogdan Rzońca.
Rozpoznanie petycji przebiega, jak poniżej:
- Analiza formalna oraz dopuszczalność - Komisja Petycji sprawdza, czy zagadnienie mieści się w zakresie działań Unii Europejskiej.
- Wystąpienie do Komisji Europejskiej: przeprowadzenie wstępnego dochodzenia i ocenę danego problemu w świetle prawa UE ewentualnie wydanie opinii,
- Debata: jeżeli uznano dopuszczalność petycji następuje debata na posiedzeniu Komisji Petycji. Składający może zostać zaproszony na posiedzenie do zabrania głosu.
- Decyzja: Składający petycję jest informowany o działaniach podjętych przez Parlament. Komisja może m.in. przyjąć sprawozdanie, uchwalić projekt rezolucji, skierować sprawę do odpowiednich organów lub zamknąć petycję, uznając ją za bezprzedmiotową
Parlament Europejski może zwrócić się do właściwych instytucji o wyjaśnienia, przeprowadzić analizę sprawy, a czasem nawet wpłynąć na zmianę praktyki lub przepisów.
Warto jednak pamiętać, że petycja nie jest środkiem odwoławczym od wyroku sądu ani sposobem na rozwiązanie prywatnego sporu. Jej celem jest ochrona interesu publicznego oraz praw wynikających z prawa UE.
Prawo do składania petycji pokazuje, że Unia Europejska nie jest wyłącznie strukturą polityczną, ale również systemem, w którym obywatel może bezpośrednio zwrócić się do instytucji europejskich i uczestniczyć w życiu publicznym.
Zadanie w ramach projektu: „Nasze prawa-Wspólne sprawy 2026”
Czym zajmuje się Prokuratura Europejska ?
Prokuratura Europejska (European Public Prosecutor’s Office – EPPO) to niezależna instytucja Unii Europejskiej.
Podobnie, jak w prawie krajowym, Prokuratura Europejska jest organem powołanym do inicjowania i prowadzenia postępowań o przestępstwa. Jednakże, ma ona węższe kompetencje od prokuratur krajów członkowskich z uwagi na charakterystykę spraw, które należą do jej kompetencji, zajmuje się bowiem
zajmująca się ściganiem przestępstw godzących w budżet Unii Europejskiej.
W praktyce chodzi głównie o wyłudzenia dotacji unijnych, oszustwa podatkowe w VAT o dużej skali czy korupcję związaną z funduszami europejskimi.
Instytucja rozpoczęła działalność w 2021 roku i działa ponad granicami państw członkowskich. Oznacza to, że może prowadzić postępowania obejmujące kilka krajów jednocześnie, co wcześniej często utrudniało skuteczne ściganie sprawców. Aktualnie pod Prokuraturę Europejską nie podlegają: Dania, Węgry i Irlandia.
Dla zwykłego obywatela Unii Europejskiej najważniejsze jest to, że Prokuratura Europejska chroni publiczne pieniądze – czyli również środki przeznaczane na drogi, szkoły, szpitale czy programy wsparcia przedsiębiorców. Jeśli fundusze unijne są wyłudzane lub wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem, tracą na tym wszyscy podatnicy.
Warto podkreślić, że EPPO nie zastępuje krajowych prokuratur. Współpracuje z nimi, ale posiada własne uprawnienia do prowadzenia śledztw i kierowania spraw do sądów.
Rosnąca skala międzynarodowych przestępstw finansowych sprawia, że współpraca ponad granicami staje się dziś koniecznością, a nie jedynie politycznym wyborem.
Zadanie w ramach projektu: „Nasze prawa-Wspólne sprawy 2026”
Grant realizowany ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu SPLOT WARTOŚCI 2.0
„Program finansowany jest przez Unię Europejską. Wyrażone opinie i poglądy są wyłącznie poglądami autora (autorów) i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający finansowanie nie mogą ponosić za nie odpowiedzialności.”